This article examines the philosophical and existential understanding of human existence in relation to the categories of time and space in the context of the Kazakh worldview. The aim of the study is to identify the ontological specificity of ideas about man and time in traditional Kazakh philosophy and compare them with the existential ideas of Western philosophy. The author analyzes key concepts of Kazakh spiritual culture—"uaqyt," "kenistik," "tagdyr," and "omir"—in their philosophical and semantic dimensions, demonstrating how a unique model of human existence is revealed through language and culture. The methodological basis of the study is the principles of existential phenomenology (Maxim Heidegger, Jean-Paul Sartre, Karl Jaspers) and the ideas of Russian thinkers (Abai, Shәkәrіm, M. Zhumabaev). Particular attention is paid to the symbolic and metaphorical understanding of time and its influence on self-understanding in the Kazakh cultural tradition. The results of the study demonstrate that the Kazakh philosophical worldview, based on the concept of tutastyk (integrity), expresses the organic unity of man, time, and space. The article contributes to the development of philosophical anthropology and intercultural dialogue by revealing the value foundations of the existential dimension of human existence in the national worldview.

10.48081/BGQF1869

2026

Выпуск 1

The article examines the degree of involvement of the city's youth in dependence on computer games, the attitude of youth to computer games and the main causes and consequences of involvement in the game, as well as the main risks of its occurrence. The growing interest in online games among Kazakhstani youth is closely related to the availability of the Internet and digital devices, as well as difficulties in effectively organizing leisure activities. Some young people prefer virtual communication and achievements in the game world because it is difficult for them to connect with the real social environment. The article uses data on qualitative methods, including interviews and the observation method, in order to study the dependence and risk of young people on computer games. The empirical data obtained in the course of the study make it possible to determine the types of addiction to computer games and ways to prevent it. In addition, the work uses scientific works by foreign scientists and socio-statistical research on the topic. The conclusions presented in the article can contribute to the development of preventive measures aimed at reducing the level of gaming addiction among young people. Based on the accumulated experimental research, ways to solve the problem of the risk of youth involvement in computer games are proposed.

10.48081/MPSB1292

2025

Выпуск 4

В данной статье представлен анализ этических и правовых аспектов применения искусственного интеллекта в деятельности современных журналистов. Использование искусственного интеллекта в новых медиа уже давно стало привычной реальность, но до сих пор остаются вопросы этического и нормативного плана, которые требуют проработки и принятия решений. Журналистское сообщество очень лояльно относится к использованию искусственного интеллекта в таких направлениях своей деятельности, как новостное информирование и информационное ведение сайтов, особенно это относится к корпоративным средствам массовой информации. На основе интервью с редакторами и журналистами корпоративных СМИ выявлены возможности, проблемы и предложены некоторые решения при применении искусственного интеллекта для журналистского контента.

10.48081/SFPM7021

2025

Выпуск 4

Мақалада Қазақстан Республикасында әкімдер институтының және жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің қалыптасуы мен даму үдерісі талданады. Жергілікті биліктің трансформациясы 1990-жылдардан бастап 2023 жылы әкімдерді тікелей сайлау тәжірибесінің енгізілуіне дейінгі кезеңді қамтиды. Автор заңнаманың эволюциясын, азаматтардың басқару үдерісіне қатысу нысандарын, өкілеттіктерді ұсыну мен заңдастыру тетіктерін саралайды. Әсіресе, әкімдерді тағайындаудан сайлау арқылы іріктеу жүйесіне көшуге баса назар аударылады: пилоттық және кең көлемді сайлау науқандары, олардың қорытындылары мен қоғамдық пікірдің реакциясы қарастырылады. Қазақстанда жергілікті өзін-өзі басқару формалды құрылымдардан неғұрлым жетілген және демократиялық басқару үлгісіне өтіп жатқаны, бұл үдерістің институционалдық қолдауды, кадрлық жаңаруды, саяси мәдениетті арттыру мен аумақтардың қаржылық дербестігін қажет ететіні туралы қорытынды жасалады. 2021-2023 жылдары ауылдық округтер мен аудандар әкімдерінің тікелей сайлауын енгізуге, олардың саяси нәтижелері мен қоғамдық қабылдауына ерекше назар аударылды. Авторлар Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқару кадрлық әлеуетті одан әрі дамытуды, азаматтардың саяси мәдениетін және өңірлердің қаржы-экономикалық дербестігін арттыруды көздейтін институционалдық нығайту және демократияландыру кезеңіне жария басқарудың тиімді жүйесінің негізі ретінде кіреді деген қорытындыға келеді.

10.48081/XEWL1174

2025

Выпуск 4

В статье рассматривается значение среднего класса как важного элемента, обеспечивающего устойчивое развитие демократических институтов в условиях экономических, социальных и культурных трансформаций современного общества. Особое внимание уделяется тому, как уровень благ, образования и гражданская активность представителей среднего класса влияют на характер политического строя и степень доверия к власти. Анализируются основные социологические подходы изучения среднего класса и раскрытия его функции в качестве посредника между государством и обществом, способствующего поддержанию гражданских прав и общественного диалога. Отдельное внимание уделено тому какая ситуация в казахстанских реалиях, где формирование и трансформация среднего класса происходят под влиянием процессов модернизации, цифровизации и демократизации. В работе показано, что динамика среднего класса тесно связана с изменением политических настроений, ростом или снижением популистских тенденций и устойчивостью демократических механизмов в целом. Полученные выводы подчеркивают, что развитие среднего класса является не только экономическим, но и социокультурным фактором, определяющим качество политической жизни и перспективы демократического развития Казахстана.

10.48081/AEXV2316

2025

Выпуск 4

Данная статья посвящена анализу базовых ценностей, касающихся вопросов семьи и семейных ценностей. Авторами раскрываются социальные теории, трактующие понятие семейных ценностей, представлены концепции, которые эволюционировали вместе с обществом и развивались от понимания и формирования вопросов семьи. Выделяют базовые и предметно–ориентированные ценности, где первые являются культурными универсалиями и выполняют интегративную функцию и роль унификации сознания и социальных установок членов общества. По мнению авторов модернизация семьи и изменение семейных ценностей, их феминизация и либерализация, изменение установок на репродукцию и сексуальное поведение интерпретируются как часть и проявление модернизации всего общества. Формируясь в обществе как социокультурной среде, ценности прочно встраиваются в структуру личности, транслируются межпоколенчески и влияют на уровень семейного благосостояния и благополучие всего общества. Авторами проведен социологический опрос, который позволил проанализировать срез общественного мнения, доминирующего среди населения обеих стран и выявить главные дискурсы, которые являются ключевыми для специалистов обеих стран. В рамках ценностных конструктов авторы обращают внимание на семейные ценности, которые складываются под воздействием общественных представлений о семье и универсальных человеческих ценностей. Достижение благополучия семьи невозможно без единого восприятия семейных ценностей всеми ее участниками, так как эти ценности формируют нормы, образ жизни и правила взаимодействия как в обществе, так и в семейной среде.

10.48081/MPSB1292

2025

Выпуск 4

Статья представляет собой междисциплинарное исследование, посвящённое анализу влияния искусственного интеллекта (ИИ) на природу человека в эпоху глобальной цифровизации XXI века. В работе рассматриваются биологические, психологические и философские аспекты взаимодействия человека и ИИ, а также влияние технологий на трансформацию сознания, когнитивные процессы и способность к рефлексии. Особое внимание уделяется феномену «клипового мышления», возникающему вследствие интенсивного использования социальных сетей, её роли в изменении ценностных ориентиров современного общества.

10.48081/KKEQ7162

2025

Выпуск 4

Бұл мақалада тіл мен ұлттың ара-қатынасының философиялық және мәдени негіздері талданады. Зерттеу барысында батыс ойшылдары (Гердер, Гумбольдт, Хайдеггер, Андерсон, Геллнер) мен қазақ зиялыларының (Ахмет Байтұрсынұлы, Мағжан Жұмабаев, Әлкей Марғұлан және жәдидшілер қозғалысының өкілдері) көзқарастары салыстырмалы тұрғыда қарастырылды. Әдіснамалық негіз ретінде салыстырмалы-философиялық талдау мен герменевтикалық тәсіл қолданылды. Нәтижелер көрсеткендей, романтик ойшылдар тілді халық рухының көрінісі және ойды қалыптастырушы күш ретінде сипаттаса, қазақ зиялылары тілді ұлттық жан, тәрбие мен тарихи жадтың арқауы ретінде пайымдады. Модернистік теориялар тілдің саяси және институционалдық қызметіне назар аударса, қазақ ойшылдары оның рухани-мәдени рөлін баса көрсетті. Алайда тарихи контекстегі айырмашылықтарға байланысты бұл идеялар әртүрлі тағдыр кешті: Батыста тілге қатысты теориялар мемлекет құру процесінде іске асса, Қазақстанда кеңестік саясат, репрессиялар мен ашаршылық бұл үдерісті тежеді. Жәдидшілердің тіл арқылы ұлттық жаңғыруға бағытталған бастамалары да тоқтап қалды. Дегенмен, заманауи қазақстандық зерттеулер (Қоңыратбаева, 2021; Омарова, 2020; Сәрсенбай, 2019; Қалиева, 2022; Камалова, 2023) қазақ ойшылдарының мұрасының қазіргі тіл саясаты мен ұлттық бірегейлік үшін өзекті екенін дәлелдеп отыр. Осылайша, тіл тек қарым-қатынас құралы ғана емес, ұлттық тұтастықты қамтамасыз ететін рухани, тарихи және саяси іргетас ретінде қарастырылуы тиіс.

10.48081/VIIK7556

2025

Выпуск 4

This article examines the growing issue of spiritual alienation among youth in Kazakhstan, a phenomenon that has become increasingly significant in the context of rapid modernization and globalization. As Kazakhstan transitions from its Soviet past to a modern, globalized future, traditional social structures and values are being disrupted, leading to a sense of disconnection and moral erosion among the younger generation. Drawing on contemporary philosophical theories, this study seeks to provide a nuanced understanding of the factors contributing to this spiritual alienation. The theoretical framework of the study is grounded in the works of Zygmunt Bauman, Slavoj Žižek, Charles Taylor, Erich Fromm, and Anthony Giddens. These researchers offer insights into the fluidity of modern life, the impact of ideology, the quest for authenticity, the psychological burden of freedom, and the continuous process of self-examination in late modernity. By applying these theoretical perspectives to the Kazakhstani context, the study explores how these ideas manifest in the lived experiences of Kazakhstani youth. Methodologically, the study employs qualitative research techniques, including a comprehensive literature review, analysis of media sources, and contextual examination of cultural practices in Kazakhstan. The findings indicate that the rapid social transformations in Kazakhstan, coupled with the conflicting pressures of tradition and modernity, have created an environment where spiritual alienation is prevalent. Real-life examples, drawn from social media, public discourse, and cultural observations, are analyzed to illustrate the complex interplay between these factors. The study concludes by suggesting practical interventions, including the integration of global influences with local cultural values in educational programs, targeted mental health initiatives, and media literacy efforts aimed at promoting authentic self-expression among youth. These strategies are proposed as potential pathways to address the spiritual and psychological needs of Kazakhstan’s younger generation, ensuring their resilience and empowerment as they navigate the challenges of modern life. This research contributes to the broader understanding of spiritual alienation in post-Soviet societies and provides a foundation for future studies exploring the impact of digital media on youth identity and well-being in Kazakhstan.

10.48081/ZXBU6813

2025

Выпуск 4

Қазақстандық қоғамның рухани болмысы ұлттың өзінің тарихи қайнарларын іздеуінен және тарихи субъектілігін дәлелдеумен байланысты орын алады. Сондықтан кез келген ұлттың тарихи зердесі қаншалықты жойылып, өзінің маңызынан айырылғанымен, оның өз болмысына оралуы, бөгденің санасымен сыналуы орын алады. Сондықтан мақалада Бекасыл Биболатұлының тарихи мұрасы мәдениет философиясының әдіснамалық призмасы арқылы зерттелді. Бекасыл Биболатұлы Өңтүстік Қазақстан аумағын мекендеген халықтар үшін діни және мистикалық қабілетке ие, сакральды тұлғалардың бірі. Себебі Бекасыл Биболатұлының тұлғалық сана-сезімі қазақ елінің патшалық Ресейдің Оңтүстік Қазақстанды отарлау саясатымен тұспа-түс келуімен қатар, оның қоғамдық болмысына, рухани кеңістігіне уақыт иірімдері арқылы төнген экзистенциялдық қауіптерге жауап ретінде қалыптасқан. Сондықтан мақалада Бекасыл Биболатұлының (1822-1915) тұлғалық пішімделуіне, рухани болысына қатысты қабілеттерінің қалыптасуына Сайрам, Қарнақ, Ташкент, Самарқанд, Бұқара, Дамаск қалаларындағы медреселерден алған білімінің ықпалы мен маңызы сараланады. Сонымен қатар, Бекасыл Биболатұлының білім алған көне медреселердің жүйесі бойынша жасалған визуалды карта алғаш рет баспаға ұсынылып, сол карта негізінде медреселердің мәні мен маңызы қарастырылады. Визуалды карта негізінде Қазақстан аумағында орналасқан Испиджаб (Сайрам), Яссы (Түркістан), Қарнақ қалалары жөнінде сақталған деректер сол кезеңдерде өмір сүрген ойшылдар мен қоғам қайраткерлерінің ғұмырымен сабақтастырылады. Аталған визуалды картаның негізінде Бекасыл Биболатұлының ғылыми жолының сатылық жоғарылау құрылымы жүйеленді. Бекасыл Биболатұлының даналық қабілетінің қалыптасу себептерін айқындау мақсатымен жүргізілген далалық зерттеулер нәтижесінде жинақталған деректер көне қалалар жөнінде зерттеулер жүргізген отандық және шетелдік ғалымдардың зерттеулерімен сабақтастырылады. Сонымен қатар, Испиджаб, Яссы, Қарнақ қалаларының қазіргі таңдағы зерттелу деңгейі мен өз заманындағы уақыт рухы зерделенетін болады. Мақалада аталған көне қалалардың географиялық орналасуы мен саяси басымдықтары, ондағы білім, дін ошақтарының қалыптасу мәселелері зерттеледі. Зерттеуші ғалымдардың еңбектері негізінде Ахмет Яссауидің Испиджабтан Яссы қаласына қоныс аударуы салдары мен себептерін анықталды. А. Хабибуллаевтың Қарнақ елдімекені жөніндегі деректері негізінде Қозы Ишанның қалыптастырған медресесі негізге алынды. Көне қалалардың қазіргі уақыттағы зерттелуі деңгейі мен зерттеушілердің назарынан тыс қалған тұстары сараланып, аталған мәселелердің отандық ғылым үшін маңызы зерделенеді.

10.48081/XJKZ6193

2025

Выпуск 4