Бұл мақалада Мұхтар Мағауин шығармаларындағы ұлттық бірегейлік пен этикалық дилеммалар рухани мәдениет контексінде философиялық тұрғыда талданады. Зерттеу жазушы прозасын тарихи жады, моральдық таңдау және рухани жауапкершілік тоғысатын күрделі этикалық модель ретінде қарастырады. Мағауин шығармаларындағы кейіпкерлердің таңдауы дәстүр мен заман талабы, ар-ождан мен бейімделу, еркіндік пен жауапкершілік арасындағы қайшылықтар арқылы ашылады. Зерттеуде «Тазының өлімі», «Көк мұнар», «Бір атаның балалары», «Сары қазақ», «Мен» шығармалары герменевтикалық және аксиологиялық әдістер негізінде талданып, ұлттық болмыстың көркем мәтінде қалай этикалық категорияға айналатыны айқындалады. Жазушының көркем әлемінде ұлттық бірегейлік дайын күйінде берілмей, жеке тұлғаның моральдық таңдауы мен рухани ұстанымы арқылы қалыптасатын құндылық ретінде сипатталады. Мақала нәтижелері Мұхтар Мағауин шығармашылығының қазақ қоғамындағы рухани дағдарыс, тарихи жадының үзіліуі және мәдени сабақтастық мәселелерін түсіндірудегі философиялық әлеуетін айқындайды, сондай-ақ оның прозасының қазіргі гуманитарлық зерттеулер үшін маңызын көрсетеді. Сонымен қатар, зерттеу нәтижелері халық білімін философиялық тұрғыда талдаудың әдіснамалық мүмкіндіктерін кеңейтіп, қазақ прозасындағы этикалық ойлаудың көркемдік формаларын анықтауға негіз болады. Кілтті сөздер: ұлттық бірегейлік, этикалық дилемма, тарихи жады, мәдени жады, рухани мәдениет, мораль философиясы, Мұхтар Мағауин.

10.48081/BGQF1872

2026

Выпуск 1

Статья посвящена политологическому анализу факторов радикализации современной молодежи в Республике Казахстан в условиях трансформации общества, глобализации и цифровизации информационного пространства. Автор исходит из того, что радикализация молодежи приобретает выраженное социально-политическое значение, поскольку именно молодежная среда находится на этапе формирования ценностных ориентаций, гражданской идентичности и политического сознания, а потому отличается повышенной восприимчивостью к идеологическим воздействиям, включая радикальные и экстремистские нарративы. В работе подчеркивается, что современные формы радикализации все чаще реализуются не в офлайн-среде, а в виртуальном пространстве, где механизмы вербовки, пропаганды и манипуляции существенно ускоряются и усложняют профилактику. Отмечается фрагментарность существующего научного дискурса: значительная часть исследований сосредоточена на правовых и силовых мерах противодействия, тогда как политологический подход, ориентированный на выявление структурных, институциональных и социокультурных детерминант, остается недостаточно разработанным. Для преодоления данной ограниченности предлагается рассматривать радикализацию как результат взаимодействия политических, социально-экономических, идеологических и психологических факторов. В качестве методологической рамки используется классификация «факторов давления» и «факторов притяжения» с их проявлением на макро-, мезо- и микроуровнях. Макроуровень включает социально-политические и экономические проблемы (безработица, маргинализация, дефицит образования, дискриминация, нерешенные конфликты), мезоуровень — межгрупповую напряженность, виктимизацию и изоляцию общин, микроуровень — индивидуально-психологические предпосылки (поиск идентичности, отчуждение, стигматизация, слабые связи). Отдельно анализируются ксенофобия, языковой радикализм и доктринальные механизмы искажения религиозных текстов как факторы формирования религиозно-идеологического насилия. В работе также выделяются внешние и внутренние факторы радикализации, включая трансграничную интернет-пропаганду, миграционные риски, обучение за рубежом и социально-экономические проблемы внутри страны. В заключении обоснована необходимость комплексной профилактики радикализации в рамках молодежной политики и институтов гражданского общества с учетом компонентов национальной безопасности: политической, общественной, информационной, экономической и военной.

10.48081/BGQF1880

2026

Выпуск 1

Мақалада саяси мінез-құлық құбылысы мен азаматтардың саяси белсенділігі контекстіне қатысу туралы теориялық көзқарастар мен тұжырымдамалардың эволюциясы қарастырылады. Қазіргі саяси ғылымда саяси мінез-құлықты жан-жақты зерделеудің және әлеуметтану және психологиялық ғылым өкілдерімен бірлесіп қатысудың шұғыл қажеттілігінің өзектілігі негізделеді. Саяси белсенділікті зерттеудің негізгі аспектілерінің бірі-сайлаушылардың мінез-құлқын және олардың саяси қалауын зерттеу. Ежелгі дәуірден бастап сайлаушылардың мінез-құлқы саяси белсенділіктің барлық түрлерінің ішінде ерекше орын алады, өйткені бұл демократиялық басқарудың мәнін көрсетеді, өйткені сайлаушылар өз өкілдеріне билік өкілеттіктерін береді. Әлемдік саясаттану және әлеуметтанулық ой өкілдерінің бірқатар теориялық тұжырымдамалары қарастырылды. Саяси қатысудың бірқатар модельдері құндылықтар, мотивтер, көзқарастар сияқты факторларды талдайды, сайлаушылардың мінез-құлқының жасырын себептерін зерттейді: менталитеттің әсер ету мәселелері, дауыс беруге қатысудың техникалық мүмкіндіктері, саясатты дараландырудың жалпы тенденциясы. Азаматтардың маңызды демократиялық құқықтары мен бостандықтарының ішінде біз әркімнің саясатқа қатысу және саяси процеске ықпал ету мүмкіндігін бөліп көрсетеміз. Әр түрлі адамдар саясатқа әр түрлі қарқындылықпен қатысады: кейбіреулері саяси жаңалықтарға қызығушылық танытады, митингілер мен демонстрацияларда сөйлейді, әртүрлі саяси ұйымдарда тұрады; басқалары, керісінше, саяси мәселелерге терең үңілмеуге тырысады және ешқандай сайлау белсенділігін көрсетпейді. "Саяси мінез-құлық" және "саяси қатысу" ұғымдары көбінесе саяси және саяси-психологиялық тақырыптағы кітаптарда қолданылады, бірақ олар аралас түсінік алады. М. Вебер мен П. Бурди көзқарастарының саяси әлеуметтанудың қалыптасуына әсері сөзсіз. Осы тұрғыдан алғанда, бұл зерттеушілердің әлеуметтанулық дамуы саясаттану білімі саласында әлеуметтанулық дискурсты қалыптастырды деп айтуға болады. Саяси мінез-құлық тұжырымдамасы ерекше қызығушылық тудырады, соның арқасында саяси әлеуметтану саяси институттар құруға және саясатқа жаңа саяси көзқарастар мен құндылықтарды енгізуге бағытталған әр түрлі әлеуметтік топтар мен топтардың бірлескен саяси тәжірибелерін талдайтын түсінуші болып табылады. Бірқатар психологиялық-саяси тұжырымдамалар әлеуметтік қатынастар туралы көзқарастарды дамытудағы отбасылық тәрбиенің шешуші рөлін атап өтті. Адам ерте әлеуметтену барысында саяси көзқарастарды игереді деп болжанған, ал балалық шақ тәжірибесі саяси сенімдердің кейінгі қалыптасуына әсер етеді.

10.48081/BGQF1876

2026

Выпуск 1

В статье рассматривается концепция «цивилизации без боли», разработанная Масахиро Мориокой в рамках философии жизни и биоэтики, и анализируется ее место в философии религии. В концепции Мориоки современная культура, ориентированная на технологическое устранение боли и страдания, формирует новый антропологический тип, в котором боль утрачивает свое экзистенциальное и смыслообразующее значение. Несмотря на возрастающий интерес к работам Мориоки, его концепция до настоящего времени преимущественно интерпретируется в философии жизни и биоэтике, тогда как ее религиозно-философский потенциал остается недостаточно исследованным. Целью данной статьи является расширение интерпретации концепции «цивилизации без боли» за пределы биоэтики и выявление ее философско-религиозных импликаций. Методологическую основу исследования составляют философский анализ, герменевтический подход и сравнительное рассмотрение экзистенциальных концептов. В работе обосновывается положение о том, что вытеснение боли из структуры человеческого опыта приводит к ослаблению экзистенциальной напряженности, необходимой для религиозного мышления. Делается вывод о том, что «цивилизация без боли» представляет собой один из наиболее радикальных вызовов религиозной мысли, затрагивающий основания веры, бунта и поиска смысла.

10.48081/BGQF1868

2026

Выпуск 1

This article investigates the philosophical foundations of intellect and creativity, emphasizing their dialectical genesis as articulated by E.V. Ilyenkov and subsequent Russian thinkers. Moving beyond empirical and psychophysiological frameworks, it argues for a holistic understanding of intelligence as a dynamic, socially mediated process rooted in the logic of knowledge formation and contradiction. The study critically examines the historical trajectory of the concept of intellect from its philosophical origins to its psychological elaborations, highlighting the indispensable role of conscious, creative activity in human development. Further, the article engages with Richard Florida’s concept of the “creative class,” situating it within the broader socio-cultural transformations that shape contemporary economic and social realities. Florida’s notion of creativity as both an individual and collective phenomenon underscores the inseparability of intellectual and creative praxis from the dialectics of social existence. Ultimately, the article calls for a renewed philosophical inquiry into intelligence and creativity that integrates their ontological, epistemological, and socio-historical dimensions, thereby providing a conceptual framework to navigate the challenges of globalization and the evolving human condition.

10.48081/BGQF1867

2026

Выпуск 1

This article examines the philosophical and existential understanding of human existence in relation to the categories of time and space in the context of the Kazakh worldview. The aim of the study is to identify the ontological specificity of ideas about man and time in traditional Kazakh philosophy and compare them with the existential ideas of Western philosophy. The author analyzes key concepts of Kazakh spiritual culture—"uaqyt," "kenistik," "tagdyr," and "omir"—in their philosophical and semantic dimensions, demonstrating how a unique model of human existence is revealed through language and culture. The methodological basis of the study is the principles of existential phenomenology (Maxim Heidegger, Jean-Paul Sartre, Karl Jaspers) and the ideas of Russian thinkers (Abai, Shәkәrіm, M. Zhumabaev). Particular attention is paid to the symbolic and metaphorical understanding of time and its influence on self-understanding in the Kazakh cultural tradition. The results of the study demonstrate that the Kazakh philosophical worldview, based on the concept of tutastyk (integrity), expresses the organic unity of man, time, and space. The article contributes to the development of philosophical anthropology and intercultural dialogue by revealing the value foundations of the existential dimension of human existence in the national worldview.

10.48081/BGQF1869

2026

Выпуск 1

The article examines the degree of involvement of the city's youth in dependence on computer games, the attitude of youth to computer games and the main causes and consequences of involvement in the game, as well as the main risks of its occurrence. The growing interest in online games among Kazakhstani youth is closely related to the availability of the Internet and digital devices, as well as difficulties in effectively organizing leisure activities. Some young people prefer virtual communication and achievements in the game world because it is difficult for them to connect with the real social environment. The article uses data on qualitative methods, including interviews and the observation method, in order to study the dependence and risk of young people on computer games. The empirical data obtained in the course of the study make it possible to determine the types of addiction to computer games and ways to prevent it. In addition, the work uses scientific works by foreign scientists and socio-statistical research on the topic. The conclusions presented in the article can contribute to the development of preventive measures aimed at reducing the level of gaming addiction among young people. Based on the accumulated experimental research, ways to solve the problem of the risk of youth involvement in computer games are proposed.

10.48081/MPSB1292

2025

Выпуск 4

В данной статье представлен анализ этических и правовых аспектов применения искусственного интеллекта в деятельности современных журналистов. Использование искусственного интеллекта в новых медиа уже давно стало привычной реальность, но до сих пор остаются вопросы этического и нормативного плана, которые требуют проработки и принятия решений. Журналистское сообщество очень лояльно относится к использованию искусственного интеллекта в таких направлениях своей деятельности, как новостное информирование и информационное ведение сайтов, особенно это относится к корпоративным средствам массовой информации. На основе интервью с редакторами и журналистами корпоративных СМИ выявлены возможности, проблемы и предложены некоторые решения при применении искусственного интеллекта для журналистского контента.

10.48081/SFPM7021

2025

Выпуск 4

Мақалада Қазақстан Республикасында әкімдер институтының және жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің қалыптасуы мен даму үдерісі талданады. Жергілікті биліктің трансформациясы 1990-жылдардан бастап 2023 жылы әкімдерді тікелей сайлау тәжірибесінің енгізілуіне дейінгі кезеңді қамтиды. Автор заңнаманың эволюциясын, азаматтардың басқару үдерісіне қатысу нысандарын, өкілеттіктерді ұсыну мен заңдастыру тетіктерін саралайды. Әсіресе, әкімдерді тағайындаудан сайлау арқылы іріктеу жүйесіне көшуге баса назар аударылады: пилоттық және кең көлемді сайлау науқандары, олардың қорытындылары мен қоғамдық пікірдің реакциясы қарастырылады. Қазақстанда жергілікті өзін-өзі басқару формалды құрылымдардан неғұрлым жетілген және демократиялық басқару үлгісіне өтіп жатқаны, бұл үдерістің институционалдық қолдауды, кадрлық жаңаруды, саяси мәдениетті арттыру мен аумақтардың қаржылық дербестігін қажет ететіні туралы қорытынды жасалады. 2021-2023 жылдары ауылдық округтер мен аудандар әкімдерінің тікелей сайлауын енгізуге, олардың саяси нәтижелері мен қоғамдық қабылдауына ерекше назар аударылды. Авторлар Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқару кадрлық әлеуетті одан әрі дамытуды, азаматтардың саяси мәдениетін және өңірлердің қаржы-экономикалық дербестігін арттыруды көздейтін институционалдық нығайту және демократияландыру кезеңіне жария басқарудың тиімді жүйесінің негізі ретінде кіреді деген қорытындыға келеді.

10.48081/XEWL1174

2025

Выпуск 4

В статье рассматривается значение среднего класса как важного элемента, обеспечивающего устойчивое развитие демократических институтов в условиях экономических, социальных и культурных трансформаций современного общества. Особое внимание уделяется тому, как уровень благ, образования и гражданская активность представителей среднего класса влияют на характер политического строя и степень доверия к власти. Анализируются основные социологические подходы изучения среднего класса и раскрытия его функции в качестве посредника между государством и обществом, способствующего поддержанию гражданских прав и общественного диалога. Отдельное внимание уделено тому какая ситуация в казахстанских реалиях, где формирование и трансформация среднего класса происходят под влиянием процессов модернизации, цифровизации и демократизации. В работе показано, что динамика среднего класса тесно связана с изменением политических настроений, ростом или снижением популистских тенденций и устойчивостью демократических механизмов в целом. Полученные выводы подчеркивают, что развитие среднего класса является не только экономическим, но и социокультурным фактором, определяющим качество политической жизни и перспективы демократического развития Казахстана.

10.48081/AEXV2316

2025

Выпуск 4