В статье представлена эволюция научно-теоретических подходов к изучению этнополитических процессов в современной политической науке. Актуальность проведенного исследования исходит из сложности и динамичности этнополитических процессов в контексте влияния глобализации, усиления миграционных потоков, трансформации вопросов национальной идентичности и обострении межэтнических конфликтов. Целью работы является систематизация ключевых направлений теории и выявление их роли для понимания современных этнополитических процессов. Методологическая основа работы представлена историко-теоретическим, сравнительным и системным подходами, использование которых позволило рассмотреть эволюцию научных концепций в логической взаимосвязи и исторической последовательности. В статье поэтапно рассматриваются теории и идеи национализма, этничности и политического конфликта, структурно-функциональные подходы, современные интерпретации и постмодернистские концепции. Ключевые акценты сделаны на теориях этнической мобилизации, социальных движений, политической экономии этничности, мультикультурализма, конструктивизма, глобализации, интерактивным моделям этнополитических конфликтов и этнофедерализму. Обозначено, что в настоящее время этнополитические процессы формируются под влиянием взаимосвязанных политических, экономических, социальных и культурных факторов. Предложен вывод о важности комплексного применения различных теоретических подходов в процессе анализа этнополитических процессов в Казахстане и Центральной Азии.

https://doi.org/10.48081/BTOUH3.2026/184-198

2026

Выпуск 3

В условиях формирования нового мирового порядка актуализируется необходимость исследования угроз и вызовов безопасности на национальном, региональном и глобальном уровнях, а также разработки соответствующих мер противодействия. В регионе Южной Азии наблюдается сложная палитра националистического терроризма, этносепаратизма, религиозных и территориальных противоречий, имеющих глубокие исторические корни. В связи с этим, целью проведенного исследования является анализ проблемной ситуации Джамму и Кашмира, которая рассматривается как основной фактор напряженности межгосударственных индо-пакистанских отношений, а также влияющая на состояние региональной безопасности. Обострение проблем безопасности в национальном разрезе и в целом в регионе наблюдается с конца XX века. Научный интерес представляют вопросы проявления всех видов деструктивных явлений и их влияния на межгосударственные отношения в условиях современных гибридных войн. В рамках статьи анализируются исторические предпосылки данного конфликта и особенности его развития. Особое внимание уделяется освещению позиции Индии и Пакистана по вопросу статуса спорной территории. В качестве примеров взяты кейсы Индии и Пакистана, на отношения которых оказывает влияние проблема Джамму и Кашмира. Именно эта проблема играет критическую роль в формировании региональной безопасности.

https://doi.org/10.48081/BTOUH3.2026/172-183

2026

Выпуск 3

Beyond its geopolitical dimension, the Taliban’s return to power in Afghanistan in 2021 raises a properly philosophical question: who possesses the authority to define authentic Islamic governance, and on what grounds can such authority claim religious legitimacy? This had a significant impact not only on the country’s domestic political situation, but also on the international security architecture. Although the Taliban promised the international community that they would not allow the territory of Afghanistan to become a base for terrorist organizations, subsequent events have shown that transnational jihadist groups remain active in the country. The article analyzes the activities of foreign extremist organizations operating in Afghanistan under the Taliban regime and their mutual religious and ideological conflicts, approaching them through the conceptual lens of political theology and the philosophy of religion. The objects of the study were organizations such as al-Qaeda, the Islamic State of Khorasan, Tehrik-i Taliban Pakistan, Jamaat Ansarullah, the Islamic Movement of Uzbekistan, the Islamic Jihad Union, and Khatiba Imam al-Bukhari. The purpose of the study is to determine the nature of the relations of these organizations with the Taliban and with each other, the differences in their ideological and hermeneutical positions on religious legitimacy, and the impact of these conflicts on regional security. The results of the study showed that not all extremist groups in Afghanistan serve a common goal, and there are deep contradictions among them in terms of power, sphere of influence, religious understanding and strategic orientation - contradictions that, at bottom, reflect competing claims to the same contested category of religious authority. The article also examines the threats posed by transnational extremist organizations in Afghanistan to the states of Central Asia and analyzes the trend of increasing their ideological and military activity directed at the countries of the region, arguing that religious legitimacy in radical Islamism is not a fixed doctrinal given but a socially and politically constructed claim.

https://doi.org/10.48081/BTOUH3.2026/6-25

2026

Выпуск 3

Мақалада жаһандану жағдайындағы қазақ отбасылық дәстүрлерінің трансформациясы философиялық және мәдениеттанулық тұрғыдан қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі жаһандық ақпараттық кеңістіктің, урбанизацияның, тұтынушылық мәдениеттің және цифрлық коммуникациялардың ұлттық мәдени тәжірибелерге ықпалының күшеюімен байланысты. Зерттеудің мақсаты – қазақ отбасылық мерекелері мен салт-дәстүрлерінің өзгеру ерекшеліктерін анықтау және дәстүрдің сақталуы мен жаңғыруы арасындағы арақатынасты философиялық тұрғыдан түсіндіру. Зерттеу нысаны ретінде қазақ қоғамындағы отбасыға байланысты дәстүрлі рәсімдер, соның ішінде ат қою, бесікке салу, сүндет той, үйлену тойы, беташар және Наурыз мерекесі алынды. Зерттеудің әдіснамалық негізін диалектикалық, салыстырмалы-мәдени, герменевтикалық және аксиологиялық талдау әдістері құрайды. Талдау барысында жаһандану дәстүрлерді тек жойып қана қоймай, олардың формасы мен мазмұнының арақатынасын өзгертетіні анықталды. Қазіргі отбасылық мерекелерде дәстүрлі рәсімдер жаһандық мәдени үлгілермен, цифрлық медиамен және мерекелік индустриямен қатар өмір сүріп, гибридті формалар қалыптастыруда. Сонымен қатар дәстүрдің сыртқы формасының сақталуы оның бастапқы құндылықтық мазмұнының толық сақталғанын білдірмейді. Зерттеу нәтижелері дәстүрдің қазіргі жағдайда өмір сүруінің негізгі шарты оның механикалық түрде қайталануы емес, жаңа ұрпақ тарапынан саналы түрде түсіндіріліп, қайта мағыналануы екенін көрсетеді. Осы тұрғыдан қазақ отбасылық дәстүрлерінің трансформациясы ұлттық мәдени бірегейліктің әлсіреуінің ғана емес, оны жаңа әлеуметтік-мәдени жағдайда қайта қалыптастырудың да көрінісі ретінде бағаланады. Кілтті сөздер: жаһандану, қазақ дәстүрі, отбасылық мереке, мәдени трансформация, ұлттық сана, руханият философиясы, аксиология.

https://doi.org/10.48081/BTOUH3.2026/125-143

2026

Выпуск 3

Мақалада ақша және онымен байланысты құн эквиваленттері экономикалық қызметпен ғана шектелмейтін әлеуметтік-мәдени феномен ретінде қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – түркі көшпенділерінің дәстүрлі тәжірибелеріндегі құндылықты символдандыру тәсілдерін анықтау және материалдық эквивалент, әлеуметтік мойындау, өзара қайтарымдылық пен мәдени жады арасындағы байланысты айқындау. Зерттеудің әдіснамалық негізін философиялық-мәдениеттанулық, семиотикалық және салыстырмалы-тарихи тәсілдер, сондай-ақ экономикалық антропологияның негізгі тұжырымдары, символдық капитал, сый алмасу және ақшаның әлеуметтік табиғаты туралы концепциялар құрайды. Талдау материалдары ретінде мал айырбасы, неке алмасуы, қалың мал, асар, жылу, сый тарту және ақшалардың (монеталардың) заттық-ритуалдық мәдениетте қолданылуы қарастырылады. Зерттеу барысында көшпелі мәдениеттегі құндылық тек игіліктердің сандық арақатынасы арқылы емес, әлеуметтік байланыстар, бедел, мәртебе және өзара міндеттемелер арқылы да қалыптасқаны көрсетіледі. Мал нақты айырбастау жағдайларында айырбастау құралы және байлықты сақтау нысаны ретінде қызмет атқара алғанымен, оны қазіргі экономикалық мағынадағы ақшамен толық теңестіруге болмайды. Монеталық және ақшалай қатынастардың таралуы айырбастың символдық мазмұнын жоймағаны негізделеді. Керісінше, ақша қатынастары өзара көмек пен әлеуметтік өзара байланыстардың бұрыннан қалыптасқан мәдени жүйесіне енгізілді. Ақшаны экономикалық құндылық пен әлеуметтік тұрғыдан мойындалған мағына арасындағы медиатор ретінде қарастыру қажеттігі тұжырымдалады.

https://doi.org/10.48081/BTOUH3.2026/144-159

2026

Выпуск 3

Складывающаяся в предвоенное время система народного образования предусматривала подготовку соответствующего кадрового потенциала. Проблемы, возникшие в этом направлении еще в 20-е годы, разрешались путем организации курсов подготовки учителей, ликвидаторов неграмотности, в дальнейшем – открытии и расширении сети педагогических училищ, высших учебных заведений. Безусловно, первый опыт имел массу недостатков и, подготовленные на первом этапе учителя не могли обеспечить высокого уровня подготовки детей в рамках школьного образования или ликвидации неграмотности. Но именно этот опыт позволил в дальнейшем наладить систему повышения квалификационного уровня учителей, разработать методику качественной подготовки. Не последнюю роль в этом сыграли центральные органы власти, развернувшие цикл мероприятий, направленных на стимулирование среди учителей повышения качества преподавания. Были организованы на местах методические бюро, снабжавшие учителей необходимой литературой, проводились конкурсы на лучшего учителя, в отдаленных аулах проводились профессиональные встречи с учителями. Работа основана на богатом архивном материале ЦГА РК, АП РК, ЦДНИ г. Семея, значительная часть которого впервые вводится в научный оборот. Использование методов исторического детерминизма и системного анализа позволило автору реконструировать процесс институционализации педагогического образования в условиях форсированной модернизации. Особое значение в исследовании уделяется анализу мер социальной поддержки и морального стимулирования учительства как инструмента государственной политики по повышению престижа профессии в сельской местности. Результаты работы могут быть использованы при подготовке обобщающих трудов по истории культуры и просвещения Казахстана, а также в лекционных курсах по истории Казахстана.

https://doi.org/10.48081/BTOUH3.2026/302-319

2026

Выпуск 3

Статья посвящена истории развития межконфессиональных и межэтнических отношений. Через призму деятельности АНК рассматриваются аспекты «прав наций, народов и конфессий». После распада СССР и обретения Независимости перед Казахстаном встали сложные задачи – преодолеть посттоталитарные формы государственного устройства, сформировать демократические процессы на базе неразвитого гражданского общества, консолидировать общество. В условиях полиэтничного и поликонфессионального общества был обозначен четкий принцип национальной политики в стране – «Единство – в многообразии». Он направлен на гармоничное сочетание всех интересов, прав и обязанностей граждан, вне зависимости от этнической принадлежности. Разумеется, основой его изначально служила толерантность казахского народа, понимание и взаимоуважение всех наших граждан. Таким образом, была сформирована уникальная модель межэтнического доверия в Казахстане. Были сняты все возможные реальные и гипотетические опасения этносов за сохранение своей этнической самобытности. Созданные в нашей стране условия для сохранения языков всех этносов, культур, традиций обеспечили высокий уровень благодарности и ответного доверия к казахскому народу. Что, несомненно, свидетельствует о выполнении АНК поставленных задач и передачи эстафеты новому институту единства народа в Казахстане.

https://doi.org/10.48081/BTOUH3.2026/284-301

2026

Выпуск 3

Бұл мақалада XXI ғасырдағы тарихи зерттеулердің әдіснамасына цифрлық технологиялардың тигізетін трансформациялық әсері мен олардың іргелі рөлі жан-жақты әрі терең қарастырылады. Авторлар заманауи ақпараттық құралдардың типологиясы мен классификациясын жүйелей отырып, оларды деректердің құрылымдық деңгейі, тарихи көздердің ерекше типтері және функционалдық қолданылу мақсаты бойынша мұқият жіктейді. Зерттеу барысында электрондық тарихи көздердің (төл цифрлық – born-digital және цифрландырылған – digitized) табиғаты, семантикалық технологиялардың аналитикалық мүмкіндіктері, Географиялық ақпараттық жүйелердің (ГИС) кеңістіктік маңызы және машиналық оқыту әдістерінің тарих ғылымын дамытудағы стратегиялық рөліне терең талдау жасалады. Мақалада компьютерлік технологиялардың тарих ғылымына ену кезеңдеріне ретроспективті шолу жасалып, тарихи мәліметтерді өңдеу мен интерпретациялаудың мүлдем жаңа парадигмалары айқындалады. Сонымен қатар, цифрлық деректерді стандарттау, гетерогенді мәліметтердің өзара үйлесімділігі, ақпаратты ұзақ мерзімді сақтауды қамтамасыз ету және қазіргі тарихшылардың цифрлық сауаттылығын арттыру сияқты өзекті мәселелер кеңінен талқыланады. Авторлар цифрлық гуманитарлық ғылымдар (Digital Humanities) шеңберіндегі пәнаралық байланыстарды күшейтудің ғылыми қажеттілігіне баса назар аударады. Қорытынды бөлімде цифрлық құралдардың зерттеу әлеуетін кеңейтудегі маңызы негізделіп, бұл саланың болашақ даму перспективалары айқындалған. Аталған зерттеу тарихшы ғалымдар үшін жаңа технологиялық ресурстарды кәсіби деңгейде тиімді пайдалануға бағытталған құнды әдістемелік нұсқаулық болып табылады.

https://doi.org/10.48081/BTOUH3.2026/263-271

2026

Выпуск 3

The article analyzes the development of Kazakh-Italian relations in the context of changes in the political and economic environment in Central Asia at the present stage. Particular attention is paid to the transition from energy cooperation to a more diversified strategic partnership encompassing industrial cooperation, transport and logistics links, education, and culture. The article examines the outcomes of the official visit of the President of Kazakhstan, Kassym-Jomart Tokayev, to Italy in January 2024, the agreements and memoranda signed during the visit, as well as the role of Italian companies in Kazakhstan’s economy. Special attention is given to cooperation in the energy sector and the role of Eni and Ansaldo, prospects for cooperation in critical raw materials, and the development of the Trans-Caspian International Transport Route. The article concludes that Kazakhstan is gradually becoming not only a bilateral economic partner of Italy but also an important element of Rome’s regional strategy in Central Asia, which is being shaped on a long-term basis.

https://doi.org/10.48081/BTOUH3.2026/223-231

2026

Выпуск 3

The main goal of the article is a historiographical analysis of the study of al-Farabi’s philosophy in Kazakhstan and Uzbekistan in Soviet period. Al-Farabi’s philosophy was studied in depth in Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Turkey, and in Arab and European countries. However, al-Farabi is considered a national heritage in Kazakhstan and Uzbekistan. Therefore, Tashkent was the center of the study of al-Farabi’s philosophical legacy, Almaty became the center too. Kazakh and Uzbek Farabi studies developed in parallel. M. M. Khayrullaev was considered the founder of al-Farabi studies in Uzbekistan. In Kazakhstan, the most prominent researcher of al-Farabi’s heritage was A. Kh. Kasymzhanov. The prospects for the integration of Central Asian countries do not ignore the cultural component. Today, it seems relevant to analyze research into national historiographies of al-Farabi’s legacy and its explication as a cultural integrating factor. The material for this study includes monographs, dissertation abstracts, and articles on al-Farabi’s philosophy.

https://doi.org/10.48081/BTOUH3.2026/252-262

2026

Выпуск 3