Мақалада жергіліктендіру саясатына қатысты жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстары барысында анықталып, талданған архивтік құжаттарға жіктеу жасалады. Зерттеу материалдары Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінде (Алматы қ.), Павлодар облысының мемлекеттік архивінде (Павлодар қ.) және Абай облысының мемлекеттік архивінде (Семей қ.) жүргізілген ізденістер нәтижесінде жинақталып, жүйеленген архивтік құжаттар негізінде дайындалды. Архивтік құжаттарды жіктеу зерттеу жұмысын жүйелі ұйымдастыруға, қажетті деректерді жедел анықтауға және дереккөздердің мазмұндық ерекшеліктерін салыстырмалы түрде талдауға мүмкіндік береді. Зерттеу барысында архивтік құжаттар бірнеше негізгі белгілер бойынша мазмұны мен функционалдық мақсатына, салалық бағытына, иерархиялық деңгейіне және хронологиялық шеңберіне қарай топтастырылды. Мұндай жіктеу жергіліктендіру саясатының жүзеге асырылу ерекшеліктерін әртүрлі деңгейде қарастыруға және архивтік деректердің ақпараттық мүмкіндіктерін толық ашуға жағдай жасайды. Мақаланың мақсаты жергіліктендіру саясатына қатысты тарихи деректерді жіктеудің ғылыми-әдістемелік тәсілдерін анықтау және архивтік құжаттарды жүйелеудің тиімді үлгісін ұсыну. Мақаланың міндеттері: жергіліктендіру саясатына қатысты тарихи деректерді жіктеудің теориялық-әдіснамалық тұрғыдан қарастыру; архивтік құжаттарды мазмұны, функциясы, салалық бағыты, иерархиялық деңгейі және хронологиялық шеңбері бойынша жүйелеу; жүргізілген архивтік ізденістер нәтижесінде жинақталған құжаттар негізінде ұсынылған жіктеу тәсілінің практикалық маңызын көрсету.

https://doi.org/10.48081/BTOUH3.2026/272-283

2026

Выпуск 3

В данной статье затронута проблема упадка общественных ценностей и морали и в этой связи рассматривается роль гражданского общества в преодолении этого кризиса. Развитие гражданского общества сосредоточенно на совместных добровольных действиях граждан по сохранению общества как единого, целого здания. В статье анализируются некоторые направления деятельности такого института гражданского общества как некоммерческие неправительственные организации. Автор утверждает, что роль НПО в общественной жизни все более расширяется и становиться необходимой. В сотрудничестве с госорганами и бизнесом НПО влияют на общественные ценности и мораль, поднимая важные социальные проблемы, отстаивая права уязвимых групп и продвигая новые этические нормы. С их помощью гражданское общество в большей степени может противостоять многим вызовам цивилизации.

https://doi.org/10.48081/BGQF2123

2026

Выпуск 2

Мақалада көрнекті қазақ ойшылы, ақын Мәшһүр Жүсіптің (Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы) және парсы философы, мистигі Мәулана Жалаладдин Румидің Алла мен адам болмысы туралы метафизикалық және экзистенциалды дүниетанымы зерттелген. Қос ойшыл түрлі мәдени кеңістікпен тарихи контексттерден шыққанымен, Құдайдың бірлігі мен адамның трансценденттілікке деген ұмтылысын түсінуде бір-біріне ұқсас. Руми үшін адам өмірінің мәні Құдаймен қайта қауышуды аңсауында, мұнда махаббат «мен» шекарасын ысырып тастауға трансформациялық жолына айналады. Мәшһүр Жүсіп ислам теологиясы мен Түрік мәдени дәстүрлерінен бастау алғанымен, адамның моральдық жауапкершілігі мен болмыстың аспектілерінде абсолютті жаратылысты талдайды. Адамзатты ақиқат шындығының көрінісі ретінде және түпкі ақиқатын іздеуші негіз болатын ортақ рухани шындықтар арқылы салыстырмалы талдаулармен Құдай мен адамның бөлінбейтін кеңістік екендігін тереңірек түсіндіріп береді. Адамның қалы мен хәлі бір болмыс емес, шексіз болмыстың айнасы екендігін ашып көрсетеді. Дүниетанымдарында адам мазмұны/ұғымы басты орын алады: «Өзін білетін адам, өз Құдайын біледі» немесе «Өзін таныған, Құдайын таныған». Адам өзін-өзі тану мен Құдайлық білімнің бөлінбейтіндігін және адам оқшауланған болмыс емес, шексіз Құдайдың көрінісі мен айнасы. Мәулана Румидің тылсымға толы философиялық дүниетанымында жанның дененің шекарасынан шығуға деген ұмтылысы ғарыштық саяхатты, көптіктен бірлікке оралуды білдіреді. Мән іздеушіні махаббат, ажырасу және қайта қосылу кезеңдерінен өткізетін символикалық ғалам мағыналарын галактика деп тануы. Адам денесі – түрме емес, жанның трансформацияға түсуі арқылы илаһи жақындыққа апаратын жолды үйренетін ыдыс, я көпір деп тұжырымдауы. Мәшһүр Жүсіп Ислам теологиясы мен Түркі космологиясына сүйене отырып, адамгершілік жауапкершілік пен рухани санамен байланысты және адам баласы ғаламның қақ ортасында орналасатын бірін-бірі толықтыратын перспектива. Еңбектерінің басым бөлігі адамның микрокосмосын (тәні мен жаны) макрокосмоспен (ғалам, мешіт және илаһи тәртіп) байланыстыруы. Жан жердегі, көктегі, уақытша мен шексіздің арасында жүретін мәңгілік саяхатшы. Румидің Мәснауи метафизикалық «планета» ретіндегі параллельдерін және Мәшһүр Жүсіптің адам ағзасын тірі ғарыш ретінде қарастыруын зерттей отырып, мәдени дәстүрлердегі рухани онтологияның бірлігін талданған. Мақалада екі ойшылдың адамзатты үлкен Құдайлық сәулет аясында қалай орналастырғанын жіктеп, талдап, ұсынады: мешіт тәртіптің символы ретінде, галактика шексіз жаратылыстың метафорасы ретінде және жан мен тәннің байланысы экзистенциалды мағынаның осі.

https://doi.org/10.48081/BGQF2111

2026

Выпуск 2

Балалар тәрбиесі – символдар, ұрпақаралық қатынастар, әлеуметтік нормалар және ұлттық идентификация қалыптасатын кеңістік. Бұл мақалада Қазақстан мен Қырғызстандағы мәдени трансформация жағдайында балалар тәрбиесі мәселесі философиялық және мәдениеттанулық талдау негізінде қарастырылады. Зерттеуде екі елдің дәстүрлі дүниетанымдық жүйелері, тәрбиелік құндылықтары мен әлеуметтік институттары тарихи-мәдени контекстте зерделеніп, олардың қазіргі қоғамдағы өзгерістермен өзара ықпалы жан-жақты сипатталады. Мақалада қазақ және қырғыз дәстүрлі қоғамдарындағы отбасы құрылымының ерекшеліктері, қауымдастыққа тән тәрбие модельдері, рухани-адамгершілік бағдарлар және ортақ түркілік дүниетанымның тәрбиеге әсері терең талданады. Сонымен қатар жаһандану, урбанизация, медиамәдениет және цифрлық коммуникацияның күшеюі нәтижесінде балалар тәрбиесінде орын алған құндылықтық ығысулар, мәдени кодтардың әлсіреуі немесе жаңаша қалыптасуы, жаңа әлеуметтік рөлдер мен идентификация түрлерінің пайда болуы қарастырылған. Авторлар мәдени трансформация жағдайында дәстүрлі этно-мәдени элементтердің қандай деңгейде сақталып, қандай формада қайта интерпретацияланып жатқанын көрсетеді. Мақалада сондай-ақ қазіргі отбасылардағы тәрбиелік қатынастардың өзгеруі, ата-ана мен бала арасындағы мәдени алшақтық, жаңа моральдық дилеммалар мен құндылықтық шиеленістер арнайы талданады. Осы тұрғыдан алғанда, тәрбие кеңістігі тек әлеуметтік тәжірибе ғана емес, мәдени жадты жеткізетін және болашақ ұрпақтың құндылықтық бағдарын айқындайтын маңызды феномен ретінде түсіндіріледі.

https://doi.org/10.48081/BGQF2116

2026

Выпуск 2

The article provides a comprehensive examination of the historical development and evolution of the principles of religious freedom and secularism in Europe. The authors thoroughly explore the relationship between these concepts and spiritual, social, and political changes in society. Particular attention is paid to the transition from religious dogma and church domination in the Middle Ages to the principles of freedom of thought and the social contract during the Renaissance and Enlightenment. The study describes the complex processes that led to the formation of individual freedom of conscience through religious freedom, the emergence of nation-states and the establishment of a secular legal system. An attempt was made to explore the philosophical foundations of religion and freedom of conscience, including an examination of the thoughts of philosophers who contributed to the social contract theory. Various models of the relationship between religion and the state that have developed throughout historical experience, based on the struggle between religious and political power, as well as between the masses and the church, are examined. Additionally, an overview of the legal and institutional mechanisms for protecting freedom of religion in contemporary European countries will be presented. The authors endeavour to prove that freedom of religion is not only a legal issue but also a complex phenomenon with social, cultural and philosophical dimensions.

https://doi.org/10.48081/BGQF2110

2026

Выпуск 2

В статье обосновывается необходимость и раскрывается педагогический потенциал исследовательски-ориентированного обучения (Research-Oriented Study, ROS) в преподавании философии будущим IT-специалистам. Актуальность работы обусловлена возрастающими этическими вызовами цифровой эпохи и потребностью в формировании у разработчиков критического мышления и способности к комплексному анализу последствий технологий. Авторы утверждают, что традиционное преподавание философии уступает место подходу, который трансформирует ее из абстрактной дисциплины в практический инструмент исследования. Целью работы является анализ возможностей методологии ROS для развития у студентов IT-направлений системного критического мышления и исследовательских компетенций, необходимых для решения философско-этических проблем в сфере искусственного интеллекта и цифровых технологий. На основе синтеза существующих подходов предложена практическая модель реализации ROS, структурированная в четыре этапа: определение проблемного поля, концептуальный анализ, синтез и аргументация, оформление результатов. Модель апробирована на примере этического кейса по разработке системы предиктивной аналитики, где студенты последовательно применяли философские концепции (от принципов Аристотеля до этики ответственности Йонаса) для анализа рисков, операционализации понятий и построения аргументации. Делается вывод, что ROS эффективно формирует у будущих IT-специалистов навыки работы с неоднозначными проблемами, воспитывает интеллектуальную скромность и способность к междисциплинарному синтезу. Исследовательский подход трансформирует изучение философских теорий в активную практику, делая их действенным инструментом для критического осмысления и ответственного проектирования технологий. Перспективы дальнейшей работы видятся в адаптации модели к другим разделам философии и оценке ее долгосрочного образовательного эффекта.

https://doi.org/10.48081/BGQF2109

2026

Выпуск 2

Мақаланың мақсаты – ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы қазақтың халық әндеріндегі ұлттық дүниетанымның трансформациясын философиялық-антропологиялық және экзистенциалдық тұрғыдан талдау. Мақалада ХХ ғасыр басында жинақталған фольклорлық деректер зерттеу нысаны ретінде алынып, ән өнерін жай ғана мәдени мұра емес, ұлттың сындарлы тарихи кезеңдегі рухани тәжірибесінің құжаты ретінде қарастырылады. Зерттеудің әдіснамалық негізін М. Бахтиннің хронотоп теориясы, М. Хайдеггердің болмыс философиясы және Я. Ассманның мәдени жад тұжырымдамасы құрайды. Мақалада негізгі базис ретінде 1916 жылғы оқиғалар, ашаршылық және саяси қуғын-сүргін әсерінен қазақ санасындағы дәстүрлі циклдік уақыт ұғымы бұзылып, оның орнын трагедиялық, сызықтық тарих алмастырғаны тұжырымдалады. Сондай-ақ физикалық кеңістіктің – жердің тарылуы немесе одан айырылған жағдайда «ән» феноменінің ұлттық бірегейлікті сақтайтын «онтологиялық баспанаға» айналғаны дәйектеледі. Зерттеу барысында эпикалық «Біз» санасынан – трагедиялық «Мен» санасына өту процесі, шетел асқан қазақтардың әндеріндегі «жат жер» феноменологиясы және әйелдер лирикасындағы гендерлік теңдік пен субъектілік мәселелері жаңа қырынан талданды. Қорытындылай келе, ХХ ғасыр әндері абсурдтық шындыққа қарсы бағытталған экзистенциалдық қарсылық және тарихи жадыны сақтаудың бірегей механизмі деп бағаланады.

https://doi.org/10.48081/BGQF2112

2026

Выпуск 2

прогнозированию векторов стратегического взаимодействия Республики Казахстан с государствами Центрально-азиатского региона в контексте меняющегося миропорядка. Период времени до 2030 года выбран не случайно: он совпадает с ключевыми этапами национальных стратегий развития стран «пятерки» и периодом глубокой трансформации глобальных логистических цепочек. Авторы рассматривают водно-энергетические и транзитные коридоры и пути Астаны со странами Центрально-азиатского региона, подчеркивая переход от прагматичного двустороннего сотрудничества к модели глубокой многосторонней интеграции и региональной консолидации. В основной части работы детально анализируются три фундаментальных столпа, которые определят архитектуру региональных отношений в ближайшее десятилетие. Во-первых, рассматривается формирование Центральной Азии как единого транспортно-распределительного хаба. Особое внимание уделено развитию Транскаспийского международного транспортного маршрута (ТМТМ) и модернизации коридоров «Север - Юг», что позволит Казахстану и соседям диверсифицировать экспортные пути и снизить зависимость от транзитных рисков. Во-вторых, авторы изучает критически важный аспект водно-энергетической безопасности. В статье обосновывается необходимость создания регионального консорциума для совместного управления ресурсами трансграничных рек, что станет залогом стабильности в условиях климатических вызовов. В-третьих, анализируются перспективы сохранения безопасности и промышленной кооперации, создания единого рынка товаров и услуг, способного привлечь крупные прямые иностранные инвестиции

https://doi.org/10.48081/BGQF2121

2026

Выпуск 2

Китай является одним из крупнейших в мире потребителей зерна, и объем его импорта продолжает расти из года в год. Казахстан, как ключевой участник инициативы «Один пояс, один путь», обладает значительными преимуществами для развития крупномасштабной торговли продовольствием с Китаем. В Казахстане имеются богатые аграрные ресурсы, проводится активная сельскохозяйственная политика, а качество и цена казахстанского зерна соответствуют требованиям китайского рынка. Вместе с тем в торговле продовольствием между Китаем и Казахстаном сохраняются определенные трудности. Производительность сельского хозяйства в Казахстане пока невысока, процедуры внешнеторгового взаимодействия между двумя странами остаются сложными, а стандарты качества зерна не полностью согласованы. Создание вертикальной модели сотрудничества по принципу «производство в Казахстане - продажа в Китае», развитие партнерства в области агротехнологий и стыковка стандартов качества могли бы значительно активизировать двустороннюю торговлю продовольствием.

https://doi.org/10.48081/BGQF2122

2026

Выпуск 2

В статье рассматривается урбанизация в Казахстане как механизм модернизации, который особым образом перестраивает социальную связность. Высокая плотность контактов сочетается с анонимностью, конкуренцией за ресурсы и зависимостью от инфраструктуры. Центральный вопрос, который обсуждается в статье, ведут ли агломерации к распаду общинной взаимности или переизобретают солидарность в логике инфраструктурной взаимозависимости. Теоретико-концептуальный анализ показывает, что родственно-соседские формы не исчезают, но теряют универсальность, уступая место сетевым, профессиональным и платформенным режимам. «Слабые связи» и репутационные механизмы обеспечивают масштабируемую взаимность, в то время как сервисная зависимость повышает институциональные ожидания и формирует солидарность вокруг стандартов и процедур. Фиксируется, что агломерация в Казахстане производит классовые стили и культурные границы, усиливая символические конфликты и фрагментацию локальных зон солидарности. Методологически работа опирается на концептуализацию, идеал-типологизацию, герменевтическую интерпретацию и диалектическую фиксацию противоречий. Сопоставление с международными кейсами уточняет казахстанскую специфику урбанизации, заключающуюся в высокой внутренней мобильности и медиальной плотности. Предлагается новое понятие «инфраструктурного гражданства» для более точного сравнительного описания конкурирующих режимов солидарности.

https://doi.org/10.48081/BGQF2114

2026

Выпуск 2